Zespół Parków Krajobrazowych Ponidzia

Zespół Parków Krajobrazowych Ponidzia ustanowiono na mocy Uchwały Nr XVII/187/86 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Kielcach z dnia 19 grudnia 1986 roku.

W skład Zespołu Parków wchodzą:
1. Nadnidziański Park Krajobrazowy o powierzchni 23.164 ha, z otuliną o powierzchni 26.011 ha.
2. Szaniecki Park Krajobrazowy o powierzchni 10.915 ha z otuliną o powierzchni 12,859 ha. 
3. Kozubowski Park Krajobrazowy o powierzchni 6.613 ha z otuliną o powierzchni 6.036 ha.
Zespół Parków Krajobrazowych Ponidzia zajmuje wraz z otulinami powierzchnię 85.598 ha. 
Działalność parków krajobrazowych województwa świętokrzyskiego realizowana jest na podstawie opracowanych i zatwierdzonych planów ochrony.

POŁOŻENIE
Administracyjnie Zespół Parków położony jest w południowej części województwa świętokrzyskiego i obejmuje w całości lub we fragmentach obszar 14 gmin. Geograficznie znajduje się w południowej części Wyżyny Małopolskiej w makroregionie Niecki Nidziańskiej, w obrębie 7 mniejszych jednostek fizyczno-geograficznych tzw. mezoregionów: Doliny Nidy, Garbu Pińczowskiego, Garbu Wodzisławskiego, Płaskowyżu Proszowickiego, Płaskowyżu Jędrzejowskiego, Niecki Soleckiej i Niecki Połanieckiej. W niewielkim fragmencie obejmuje także mezoregion Płaskowyżu Szydłowskiego, należący do innego makroregionu - Wyżyny Kielecko-Sandomierskiej 

OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA
Zespół Parków skupia najcenniejsze i najbardziej charakterystyczne cechy przyrodnicze i krajobrazowe Niecki Nidziańskiej. Znajduje się tu większość chronionych na jej obszarze obiektów przyrodniczych o wysokiej randze, liczne stanowiska roślin i zwierząt zagrożonych i chronionych, a także interesujące zabytki architektury, stanowiska archeologiczne, zespoły urbanistyczne i zabytki sztuki ludowej.
Najbardziej jednak charakterystycznym elementem Ponidzia, wyróżniającym go spośród innych regionów Polski jest : kras gipsowy, malownicze murawy kserotermiczne porastające dobrze nasłonecznione wzgórza wapienne i gipsowe oraz rzeka Nida silnie meandrująca i tworząca starorzecza, rozlewiska i jedyną w Polsce deltę śródlądową.
Ważnym elementem Ponidzia są także liczne kapliczki przydrożne ( ponad 100) z XIX i początku XX w. wykonane z wapienia litotamniowego, ze względu na miejsce eksploatacji zwanego pińczowskim. Rozmieszczone są one w różnych punktach wszystkich trzech parków - najczęściej przy wiejskich drogach i wśród pól. Niepowtarzalny jest ponadto krajobraz wsi i osad malowniczo wpisanych w panoramę pól, tworzących swoistą barwną szachownicę. 

Nadnidziański Park Krajobrazowy

Nadnidziański Park Krajobrazowy, obejmuje dolinę rzeki Nidy od okolic Motkowic aż po jej ujście do Wisły w okolicy Nowego Korczyna. Nida jest osią tego parku, płynie meandrując rozległą doliną, tworząc liczne starorzecza, rozlewiska i oczka wodne, które stanowią miejsce bytowania ptaków wodno-błotnych i wielu gatunków ryb słodkowodnych.

Głównym walorem parku, prócz Nidy , są siedliska roślinności kserotermicznej obfitujące w zagrożone, rzadkie i chronione gatunki zarówno roślin jak i zwierząt. Osobliwością w skali kraju są także wykształcone w sposób klasyczny formy krasu powierzchniowego i podziemnego, rozwinięte w skałach gipsowych: studnie krasowe, mosty skalne, ponory, wywierzyska, jaskinie, schroniska, leje krasowe i inne. Obszar parku obfituje w cenne zabytki architektury szczególnie w Wiślicy, Pińczowie, Nowym Korczynie i Busku Zdroju.

Na terenie omawianego parku znajduje się:
- 9 rezerwatów przyrody
- 31 pomników przyrody (ożywionej i nieożywionej)
- 8 użytków ekologicznych 
- 49 gatunków roślin objętych ochroną gatunkową

Szaniecki Park Krajobrazowy

Szaniecki Park Krajobrazowy przyrodniczo i krajobrazowo zbliżony jest do Parku Nadnidziańskiego. Obejmuje swoim obszarem liczne enklawy bardzo wartościowego krajobrazu przyrodniczego z wieloma zbiorowiskami roślinności stepowej, słonoroślowej i torfowiskowej rozsianych w krajobrazie pól i łąk uprawnych. 

Występująca bogata rzeźba lessowa oraz kras gipsowy czyni krajobraz dynamicznym i ciekawym. Ziemia ta jest pełna zabytków kultury materialnej z interesującą formą budownictwa przy użyciu miejscowego kamienia . Podobnie jak na terenie całego Ponidzia, przy drogach napotkać można urokliwe przydrożne figurki i kapliczki wapienne, a nad nielicznymi strumieniami zachowały się jeszcze pozostałości młynów wodnych z urządzeniami piętrzącymi wodę.
Z obecnością gipsów wiąże się także występowanie siarczano - słonych źródeł, wykorzystywanych dla celów leczniczych w uzdrowiskach w Busku i Solcu - Zdroju.

Na terenie omawianego parku znajduje się:
- 1 rezerwat przyrody

Rezerwat "Owczary"

- 3 pomniki przyrody (ożywionej i nieożywionej)
- 5 użytków ekologicznych 
- 3 stanowiska dokumentacyjne

Kozubowski Park Krajobrazowy

Kozubowski Park Krajobrazowy jest najmniejszym z parków, a jednocześnie najbardziej zalesionym. Lasy zajmują bowiem blisko połowę jego obszaru. Kozubowski Park utworzono na terenach lessowych na których wykształciły się urodzajne czarnoziemy, a wsie i osady są malowniczo wpisane w krajobraz otaczających pól, zalesionych wzgórz i wąwozów lessowych.

Na terenie parku znajdują się ciekawe obiekty regionalnego budownictwa wiejskiego oraz pozostałości dworków i parków podworskich. O bogatych tradycjach osadniczych świadczy wczesnośredniowieczne grodzisko w Stradowie będące ośrodkiem plemiennym z przełomu VIII i IX wieku.

Na terenie omawianego parku znajdują się:
- 2 rezerwaty przyrody
- 15 pomników przyrody 

Strona PARKI KRAJOBRAZOWE