Dzieje obrazu

Obraz Matki Bożej zwanej później Mirowską, zamówiony został i sprowadzony do Pińczowa w pierwszych latach XVII w. przez właściciela Mirowa Zygmunta Myszkowskiego. Początkowo przechowywany był w kaplicy zamku pińczowskiego, ale po sprowadzeniu reformatów zgodnie z wolą jego właściciela znalazł się w rękach nowo przybyłej wspólnoty zakonnej. Franciszkanie w ramach swej działalności duszpasterskiej szerzyli także cześć Maryi w obrazie ufundowanym przez Myszkowskiego. W okresie nieobecności reformatów na Mirowie, związanej z opisanymi już początkowymi kłopotami pińczowskiej wspólnoty zakonnej, opiekę nad Obrazem roztoczyli paulini. Zamierzali oni nawet przenieść wizerunek Maryi do kościoła parafialnego, jednakże wyraźny sprzeciw Myszkowskich powstrzymał ich od tego zamiaru. Umieścili natomiast w swojej świątyni wota i inne ozdoby Obrazu. Gdy absencja reformatów przedłużała się, a ich kościół stał opuszczony, ulokowano Obraz Matki Bożej Mirowskiej z powrotem w zamku pińczowskim.

Wraz z przybyciem do Mirowa reformatów krakowskich w r. 1683 i ostatecznym już ich osiedleniu się tutaj, powróciła Maryja w Obrazie ufundowanym przez Myszkowskich do świątyni franciszkańskiej. Było zwyczajem i nakazem prawa reformackiego, że w wielkim ołtarzu nie umieszczano innych obrazów oprócz wizerunku Ukrzyżowanego Zbawiciela. Toteż, kiedy przybyli zakonnicy zobaczyli w głównym ołtarzu Obraz Matki Najświętszej, zwrócili się do Stanisława Kazimierza Myszkowskiego, aby ten zezwolił im postąpić wedle ich ustaw. Po otrzymaniu zgody możnego opiekuna i dobrodzieja, reformaci przenieśli Obraz Matki Bożej do bocznego ołtarza usytuowanego w transepcie po stronie Ewangelii. Korzystając z ofiarności ludu, wystawili równocześnie skromny wprawdzie, ale piękny ołtarz dla Maryi. W głównym ołtarzu umieszczono natomiast dużych rozmiarów krzyż, wyrzeźbiony przez brata zakonnego Urbana Kitowicza.

Do r. 1697, czyli do momentu konsekracji ołtarza maryjnego, został on okazale ozdobiony i wyposażony. Prace te wykonał przebywający w Pińczowie złotnik Wojciech Kaczyński, który sporządził również posrebrzaną sukienkę i korony dla Cudownego Obrazu. Obok ołtarza umieszczono mosiężne lampy, które paliły się bez przerwy, a na samym ołtarzu ustawiono kandelabry. Wszystkie te światła nadawały wyrazistości i blasku obramieniu Obrazu, udekorowanemu drogocenną materią z frędzlami ze złotych nici.

Na przestrzeni następnych lat miała Matka Boża Mirowska wiele sukienek, tkanych najczęściej z korali i pereł. Wizerunek Maryi zasłaniano początkowo umbraculum z drogocennej materii naciągniętej na blejtram oprawiony w złocone ramy. Kolory oraz rodzaje owych drogich materii zmieniano, a często także wzbogacano dodatkowo różnymi drobnymi elementami dekoracyjnymi, ponad Obrazem umieszczano natomiast baldachim lub namiot.

Po wybudowaniu nowego ołtarza w r. 1748 wizerunek Maryi zaczęto zasłaniać obrazem Nawiedzenia św. Elżbiety, a głowy Matki Bożej i Jezusa okresowo otaczała aureola z dwunastu srebrnych pozłacanych gwiazd. W r. 1842 ołtarz odnowiono, sprawiono kolejną posrebrzaną sukienkę, a także i nowe korony, które przyozdabiano szlachetnymi kamieniami. W 1884 r. staraniem gwardiana o. Wincentego Jankowskiego została przeprowadzona konserwacja Cudownego Obrazu, a cały ołtarz ozłocono. Wykonano również nowe szklone gabloty na wota składane Maryi Mirowskiej .

	W obecnym stuleciu, już po II wojnie światowej, Obraz poddano ponownej odnowie w pracowni artystycznej Ryszarda Bieleckiego w Warszawie w r. 1958. Ołtarzowy mechanizm zasłaniający wizerunek Maryi ulepszono, zwiększając sprawność jego działania dopiero w r. 1963. Kolejne, bardzo drobiazgowe i w pełni kompetentne odnowienie XVII-wiecz­nego Obrazu nastąpiło w ostatnich latach (do r. 1987), a wykonane zostało przez specjalistów z Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Przed podjęciem właściwych prac konserwatorskich wykona­no szczegółowe badania chemiczne, rentgenowskie i stratygraficzne. Wykazały one niezbicie, że Obraz, prawdopodobnie w XIX lub XX w ., podczas prób jego konserwacji, przemalowany został niemal całkowicie zachowując formę poprzedniego wizerunku. Z pierwotnej oryginalnej warstwy zachowały się jedynie: niektóre partie karnacji, fragmenty malowanych klejnotów, oraz przedstawienie Ducha świętego ponad głową Maryi. Zarówno sposób malowania, jak i kolorystyka sprawiły, że Obraz utracił swe pierwotne walory artystyczne, toteż zdecydowano tę nową niefortunną warstwę malarską usunąć całkowicie. Zdjęcia rentgenowskie ukazały także stan zachowania drewnianego podłoża Obrazu, składającego się z trzech desek połączonych ze sobą dłuższymi bokami, oraz z jednej poziomej dodanej od dołu celem powiększenia pola malarskiego. Deski zespolone były bardzo dużą ilością gwoździ, które wbijane były nie tylko od tyłu, ale także od lica wizerunku, prawdopodobnie podczas kolejnych napraw. Gwoździe te spowodowały pęknięcia i uszkodzenia poszczególnych desek, powstawanie pionowych szczelin w miejscach łączeń, a tym samym ubytki warstwy malarskiej. Na zdjęciach rentgenowskich widoczne były także liczne otwory po drewnojadach, skupiające się szczególnie przy krawędziach desek.
	Ołtarz z obrazem Matki Bożej Mirowskiej

Po zatwierdzeniu przez komisję konserwatorską programu prac przy Obrazie niezwłocznie przystą­piono do ich wykonania. W pierwszym rzędzie konieczne było rozmontowanie całego podłoża. Po usunięciu gwoździ i innych wadliwych połączeń zaimpregnowano miejscowo deski, a następnie zespolono je drewnianymi kołkami i sklejono. Drobne ubytki drewna uzupełniono kitem trocinowym. Wymieniono także na odwrocie drewniane spongi na nowe. Po zmontowaniu całości przystąpiono do zdejmowania przemalowań. Pozostawiono natomiast oryginalną warstwę w partii karnacji, Ducha Świętego i klejnot ów, a także XIX-wieczną warstwę tła i szat. Następnie założono kity kredowe klejowe w miejscach ubytków malarskich i przy innych drobnych nierównościach. Całość powierzchni zawerniksowano (werniks damarowo-woskowy) i przystąpiono do kolorystycznego scalania kompozycji. Uzupełnienie warstwy malarskiej wykonano farbami olejnymi z dodatkiem werniksu damarowego. Aureole oraz ozdobne krawędzie szat wykonano z folii metalowej na mikstionie. Komplet czynności konserwatorskich zarejestrowano, sporządzając dokumentację fotograficzną i rysunkową.

Kompozycja obrazu

Obraz Mirowski przedstawia Maryję w pozycji stojącej, uwidaczniając Ją w 3/4 wysokości. Idealnie wyprostowaną postać Matki Bożej zakomponowano w sposób wytwarzający całkowitą wertykalną symetrię całości wizerunku. Twarz i oczy Maryi, zwrócone wprost przed siebie, nie pozostawiają wątpliwości, że Jej czujny wzrok miłosiernie kieruje się ku nawiedzającemu Ją ludowi. Lewą ręką podtrzymuje postać Dzieciątka, trzymając w dłoni białą chustę. Na ręce tej spoczywa Jej prawa dłoń, zatrzymana w pozycji pozwalającej domyślać się, że jeszcze przed chwilą unosiła ją ku górze w znaku zwycięstwa i w geście śpieszenia z pomocą. Głowę Maryi okrywa welon opadający na Jej ramiona jako płaszcz koloru zielonkawo-niebieskiego z czerwonym podbiciem, miękko sfałdowany na przedramieniu, oblamowany złocistą bordiurą. Na czole welonu widnieje złocony krzyż grecki, a na prawym ramieniu ośmioramienna, również złocona, gwiazda. Dzieciątko spoczywa na ręku swej Matki z główką odchyloną ku tyłowi w charakterystycznym geście. Na twarzy Jezusa okolonej pasmem ciemnych włosów maluje się powaga i zaduma połączona z powagą i zdecydowaniem. Dzieciątko w lewej ręce trzyma księgę w ciemnozielonej oprawie ze złoconymi bokami. Prawa dłoń Jezusa, wyciągnięta i lekko uniesiona, układa się również w znaku zwycięstwa i błogosławieństwa. Miękko udrapowane szaty Dzieciątka, tj. bladoczerwona koszulka i złotobrązowa sukienka, opadają na stopy obute w sandały z czerwonymi paskami. Głowy Matki i Syna ujęto złoconymi aureolami. Nad głową Maryi, podkreślając oś symetrii Obrazu, unosi się Duch Święty w postaci gołębicy, która zawisła na jasnożółtym tle. Niżej płaszczyzna tła Obrazu przechodzi w ciemny, popielaty i brązowawy kolor.

W dolnej części, rozlokowane po obu stronach postaci Matki Najświętszej, widnieją zwracające się ku Niej sylwetki świętych biskupów: Wojciecha i Stanisława, podkreślające dodatkowo symetrię kompozycji i rozbudowujące narrację Obrazu. Z twarzy biskupów bije wewnętrzna zaduma wynikająca ze spotkania z Maryją, a złożone modlitewnie dłonie i skupione spojrzenie świadczą o Żywym obcowaniu świętych z Matką Chrystusa. dekoracyjność ich szat liturgicznych kontrastuje zdecydowanie ze skromnością i miękkością pła­szcza Najświętszej Maryi Panny i sukienki Dzieciątka, podkreślając motyw adoracji. Sam Obraz o rozmiarach 150 X 84 cm oprawiono w barokową, dyskretnie rzeźbioną ramę, ozdobioną złoceniami i zamykającą górną część kompozycji półkolistym łukiem. Do czasu ostatniej, szczegółowo już opisanej konserwacji, wizerunek Madonny przykrywała pozłacana i posrebrzana sukienka, bardzo rzadko zdejmowana, którą obecnie umiesz­czono w oddzielnej gablocie, w pobliżu ołtarza Matki Bożej Mirowskiej.
Obraz Matki Bożej Mirowskiej

Do góry