| 2. Chroberz
Wieś nad Nidą, przy drodze do Wiślicy, ok. 17 km od Pińczowa.
Według tradycji nazwa wsi ma pochodzić od zamku Chroberz, zbudowanego
tu przez księcia Bolesława Chrobrego po powrocie z wyprawy
kijowskiej. Długosz tak o tym pisze: "...miasteczko
ulubione przez niego niedaleko Wiślicy, nad brzegiem Nidy,
gdzie zbudował dla siebie zamek i gdzie strudzony sprawami
publicznymi odpoczywał, otrzymał o nazwę Chroberz".
Parafia w Chrobrzu istniał a już zapewne w XII w. W czasach późniejszych
wieś był a własnością Toporczyków, Tęczyńskich,
Tarnowskich, Myszkowskich i na końcu Wielopolskich. Od schyłku
XVIII w. do prawie połowy XX pełniła funkcję głównego ośrodka
ordynacji pińczowskiej. W marcu 1863 r. we wsi stacjonował ze
swym oddziałem gen. Langiewicz, dyktator w powstaniu
styczniowym, który stoczył na pobliskich błoniach potyczkę z
wojskami rosyjskimi.
We wsi znajduje się zniszczone wzgórze zwane Zamczyskiem. We wczesnym
średniowieczu był tu gród książęcy, nadany w połowie XII
w. Toporczykom.
Także na wzgórzu stoi gotycko-renesansowy kościół Wniebowzięcia
M.B. i św. Jana Kantego fundowany ok. 1550 r. przez Stanisława
Tarnowskiego, późniejszego wojewodę sandomierskiego.
Po prawej stronie nawy jest kaplica Matki Boskiej Różańcowej z 1899
r., a w niej późnobarokowy ołtarz z obrazem Matki Boskiej z
Dzieciątkiem. Po lewej – barokowa kaplica św. Jana Kantego
(będąca jednocześnie nawą boczną), z obrazem tegoż świętego
w ołtarzu. Barokowe wyposażenie uzupełnia krucyfiks w ołtarzu
głównym.
W kościele znajdują się dwa cenne renesansowe nagrobki przypisywane
wybitnemu artyście XVI w., Janowi Michałowiczowi z Urzędował
Starszy z nich, ks. Zbigniewa Ziółkowskiego (zm. 1553),
proboszcza chroberskiego, a na cokole z herbem Korczak skośnie
leżącą płytę z płaskorzeźbioną postacią zmarłego i
tablicę z napisem w zwieńczeniu. Drugi okazały nagrobek,
Stanisława Tarnowskiego (zm. 1568), mieści na cokole inskrypcję,
nad którą w tle arkadowej wnęki widać rzeźbioną postać
wojewody i kartusz herbowy. Nagrobek wieńczy płaskorzeźba
Zmartwychwstania i Anioł dmący w trąbę.
Przy kościele stoi drewniana dzwonnica nakryta gontowym dachem. Jest
ona, podobnie jak i kościół, miejscem części akcji
"Przygód małego ancykrysta", powieści współczesnego
pisarza, Józefa Mortona, urodzonego w Chrobrzu w 1911 r. (I tu
pochowanego w 1994).
Nad Nidą, na terenie parku z okazałymi drzewami (platan, lipy), stoi
klasycystyczny pałac Aleksandra Wielopolskiego, zbudowany w
1850 r. przez architekta Henryka Marconiego. Wewnątrz piętrowej
budowli są: sala balowa z kasetonami, sala myśliwska, kaplica,
sala biblioteczna i inne. Na parterze kilka klasycystycznych
kominków. Front budynku zdobią posagi i herby.

Pałac chroberski w początkach obecnego wieku
Na wschodnim skraju wsi położony jest cmentarz, w którego górnym rogu
są dwa kopce z luźno powtykanymi krzyżami. W tych zbiorowych mogiłach
pochowano żołnierzy armii rosyjskiej i austro – węgierskiej, poległych w
walkach nad Nidą w latach 1914-15.
W pobliżu wejścia na cmentarz (na lewo od alejki głównej) widać
grobowiec rodziny Wielopolskich, ze znacznych rozmiarów kamiennym krzyżem.
Na płytach nagrobnych wyryte są nazwiska zmarłych pochowanych w krypcie.
Horyzont od południa zamyka rozległy kompleks lasów chroberskich. |