Niemiecka okupacja w Pińczowie skończyła się na samym początku 1945 r. W dniu 13 stycznia, około północy, weszły do miasta wojska radzieckie, po wcześniejszym ostrzelaniu Niemców artylerią i atakach lotniczych.

Miasto zostało przez wojnę niezmiernie zniszczone, rynek i ulice w jego pobliżu były morzem ruin. Gwałtownie zmniejszyła się liczba mieszkańców – z ok. 9 tysięcy do 3701 w roku 1946, wykazując przy tym tendencję spadkową. Ówczesną mizerię Pińczowa i pińczowian widzieli i opisali goszczący tu w latach 50 dwaj pisarze: Marian Brandys i Melchior Wańkowicz.

Lepsze czasy nastały od roku 1958. Miasto zaczęło szybko się odbudowywać, a następnie rozrastać, wychodząc daleko poza stary układ urbanistyczny z XV, XVI i XVII wieku. Kolejno powstawały osiedla: Place, Nowy Świat, Grodzisko, Podgórze, Witosa; wchłonięta została Nowa Wieś, po której pozostała na pamiątkę ul. Nowowiejska.

Negatywnym następstwem rozbudowy Pińczowa było zniszczenie wielu ocalałych z wojny zabytków, które można było zachować dla przyszłości. Przy braku jakich kolwiek protestów zlikwidowano w 1964 r. dwa cenne cmentarze żydowskie. (XVII-wieczny brutalnie – przy użyciu spychacza). Nieco wcześniej wyburzono uszkodzoną synagogę, a w latach późniejszych fragment muru zamkowego z pozostałością baszty (czyn partyjny z udziałem buldożera). Zagładzie uległo część budynków otaczających podwórze pałacu Wielopolskich i nieźle zachowany ogród renesansowy, położony nie opodal. Podobny los spotkał stary browar oraz zaciszne, zatopione w zieleni tereny Nowego Światu. W sposób nonszalancki potraktowano też zabytkowe już nazwy ulic. Najpierw zniknęły Niecała i Krzywa, a przed kilku zaledwie laty Źródlana i Wdowia. (Tę ostatnią przywrócono po kilku latach nieistnienia, chyba wróci też Źródlana). Na marginesie dodać należy, iż błędem było odsunięcie od miasta rzeki Nidy. Zburzony bowiem został pewien odwieczny porządek, zaś miasto straciło, bez wątpienia, na urodzie.

Przez dziesięciolecia systematycznie rosła liczba ludności miasta. W roku 1960 mieszkały w nim 5223 osoby, w roku 1989 osób 11650, natomiast w roku 1998 już12 309. W okresie ostatniego półwiecza mieszkańcy znajdowali zatrudnienie głównie w Pińczowskich Zakładach Kamienia Budowlanego, Zakładach Przemysłu Gipsowego „Dolina Nidy” w Gackach (zbudowanych w latach 1952-1962), Zakładach Przemysłu Owocowo-Warzywnego (powstały na przełomie lat 60.i 70.), następnie w nowoczesnej mleczarni zlokalizowanej w Serpentynach oraz w Zakładzie Gipsowym „Stawiany”. (Obecnie w dobrej kondycji ekonomicznej znajdują się tylko przedsiębiorstwa związane z branżą gipsową).

W omawianym czasie zaszły korzystne zmiany w życiu kulturalnym miasta. Zwiększyła się ilość szkół podstawowych i średnich, najprawdopodobniej od początku roku akademickiego 1999/2000 uruchomione zostanie Wyższe Studium Zawodowe (kierunek zarządzanie i marketing), będące filią Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Kielcach. Od roku 1967 w dawnym budynku klasztornym jest czynne Muzeum Regionalne, zaś od lat 80. w budynku nowym i przestronnym, specjalnie postawionym, funkcjonują dwie biblioteki – miejska i pedagogiczna.

Ważnym wydarzeniem był zjazd wychowanków liceum we wrześniu 1958 r., z okazji 450-lecia założenia gimnazjum protestanckiego. Przybyło wtedy do Pińczowa ok.700 byłych uczniów. Pamiątką po jubileuszu jest wartościowa naukowa publikacja „Pińczów i jego szkoły w dziejach”, wydana przez Uniwersytet Jagielloński. Podobne spotkanie, ale na mniejszą skalę, miało miejsce w 1994 r., kiedy odsłonięto tablice upamiętniające zasłużonych profesorów i uczniów. Za niedługo, bo w 2001 r.szkoła będzie obchodziła kolejny jubileusz: 500 lecie gimnazjum Orszaka i 300 lecie Kolonii Akademickiej, której patronką była Akademia Krakowska.

Od pewnego czasu zainteresowanie miastem przejawiają pińczowscy Żydzi i ich potomkowie, zamieszkali za granicą. Już w roku 1970 ukazała się w Tel-Avivie „Księga pamiątkowa gminy pińczowskiej. – W Pińczowie już nie dnieje”. To trudno dostępne wydawnictwo posiada w swych zbiorach bibliotecznych miejscowe muzeum, z daru p. Abrahama Potezmana, zamieszkałego w Belgii pińczowiaka. Natomiast p. Leon Radinsky, mieszkający w Stanach Zjednoczonych krewny Shlomo Chila z Pińczowa, przeznaczył 10 tys. dolarów na odnowienie Starej Synagogi. Przykładów podobnych kontaktów można podać więcej.

Od początku 1999 roku jest Pińczów ponownie miastem powiatowym. Tworzy go pięć gmin: Pińczów, Działoszyce (miasto, 1170 mieszkańców), Kije, Michałów i Złota. Powiat o powierzchni 595 km 2 zamieszkuje 44577 osób w 133 miejscowościach.